OMBUDSMANLIK GELİYOR…


Ombudsman, ilke itibariyle parlamento tarafından atanan, ancak hükümete karşı olduğu kadar parlamentoya karşı da bağımsız olan, yönetimin mağdur ettiği bireylerin hiçbir şekle bağlı olmaksızın yaptıkları şikayetler üzerine harekete geçen, geniş bir soruşturma ve araştırma yetkisi ile donatılmış olan, yönetimin yaptığı haksızlıkları ortaya koymak, takdir yetkisinin kötüye kullanılmasını engellemek, mevzuata saygılı olmayı ve uygun hareket etmeyi temin etmek, icrai karakter taşımayan önerilerde bulunmak, hakkaniyet tedbirleri salık vermek ve nihayet kamu hizmetlerinin daha iyi görülmesi için gerekli reformların yapılması önerilerinde bulunmak amaçlarını güden bir ya da bir kaç kamu görevlisidir.


Bir çok Avrupa ülkesinde mevcut olan, ülkemizde ise de 28.09.2006 günlü, ve 5548 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu ile getirilmek istenilen Ombudsmanlık Kurumu,  öncelikle Cumhurbaşkanımız Sayın Ahmet Necdet SEZER’in vetosuna, takılmıştı. TBMM’nin veto edilen kanunu aynen kabul ederek tekrar Cumhurbaşkanlığına göndermesi üzerine anılan kanunun anayasaya aykırılık iddiası ile iptali için hem Cumhurbaşkanınca hem de ana muhalefet partisi CHP tarafından Anayasa Mahkemesinde dava açılmıştı.


Hükümet tarafından yapılan açıklamalardan anlaşılacağı üzere, anılan iptal kararı da göz önüne alınarak, anayasada yapılacak değişikliklerden sonra Ombudsmanlık Kanunun tekrar ülkemiz gündemine geleceği görülmektedir.

(Sitemizin kurulduğu tarihten sonra yapılan Anayasa değişikliği referandum sonucu kabul edilmiş olup OMBUDSMANLIK Anayasal bir kurum haline gelmiştir. Şimdi yasanın çıkması beklenilmektedir. )

Ülkemiz için faydalı sonuçlar doğuracağına inandığımız Ombudsmanlık sitemi konusunda vatandaşlarımızın, kamuoyunun ve ilgililerin bilgilendirilmesi amacıyla bu site hazırlanmış olup, Ombudsmanlık siteminin işleyişi ve dünya uygulamaları konusundaki çalışmalara bu sitede yer verilmeye çalışılacaktır.

İlk defa İsveç’de 1713 yılında kurulan Ombudsman’lık müessesesi, Parlamento tarafından halkın şikâyetlerini dinleyip, çözümlere ulaştırmak üzere seçilmiş kimse veya kimseleri simgelemektedir.

Ombudsman’ın Türkçe karşılığı olarak; arabulucu, kamu hakemi, medeni hakların savunucusu, parlamento komiseri gibi tanımlamalar kullanılmaktadır. Ombudsman kamu hizmetlerinin yürütülüşündeki adaletsizlikler hakkında, konudan etkilenenlerden şikayetleri almak, bu konularda araştırmalar yapmak ve sorunları çözmekle görevlendirilmiş, bağımsız bir kamu otoritesidir.

Modern devlette, kamu hizmetlerinin yoğunlaşıp yaygınlaşması, bu işlemler yerine getirilirken yapılan yanlışlara ilişkin yakınmaların artması sonucunu doğurmuştur. Pek çok insan,işlemlerdeki bürokrasiden, ihmali ya da kasıtlı şekilde hatalı uygulamalardan, şikayet eder durumdadır. İdarenin yargısal denetimi,hukuk devletinin en büyük güvencesi olmasına rağmen, her zaman, vatandaşları tatmin edici sonuçlar doğurmamaktadır.

Ombudsmanlık, öncelikle vatandaşların temel hak ve özgürlüklerini koruması, yine, idarenin eylem ve işlemlerinde hakkaniyetin sağlanması açılarından, Ombudsmanlık Kurumu, yönetilenlerle yönetenler, devletle yurttaş, kamu görevlileri ile halk arasındaki ilişkilerde önemli bir gelişme evresini simgeler.

Bu kurum, modern dünyada, kapalı, hikmeti hükümete sığınan, klasik bürokrasinin aksine, vatandaş tarafını tutan, onun adına her türlü idari organı sorgulayabilen, her türlü bilgi ve belgeye ulaşarak elindeki bazı araçlarla idarenin, toplam kalite anlayışına uygun işlemesini sağlamaya yardımcı, bir kamusal kurum niteliğindedir.

Ombudsmanlık Kurumunun kaynağı olarak çeşitli kaynaklarda İsveç gösterilmekle birlikte, İsveç Kıralı Demirbaş Şarl'ın, Ruç Çarı Deli Petro ile yapmış olduğu savaşın kaybetmesi üzerine Osmanlıya sığındığı ve Osmanlı topraklarında uzun bir süre kaldığı, bu süre içerisinde Osmanlıdaki Ahilik Müessesinden etkilendiğini söyleyenler bulunmaktadır. Hatta Ahilik Vakfı Başkanı Galip Demirin " Ombudsman Aranıyor " isimli kitabında bu hususa detaylı olarak yer verilmiştir. Öte yandan Kralın Osmanlıda topraklarında kaldığı sürece Osmanlıdaki " İhtisab Kurumu ve Muhtesiplik " sisteminden de etkilendiği ve etkileşimin sonucu Ülkesine döndüğünde Ombudsmanlık Kurumunu oluşturduğu söylenmektedir.

Sonuç olarak, gelişmiş dünya ülkelerinde başarılı örnekleri olan Ombudsmanlık Kurumunun Demokrasimizin gelişmesine de katkıda bulunacağı inancındayız.

Son söz olarak, Ombudsmanlık Kurumunun ülkemize hayırlı olmasını diliyoruz.


ABDULLAH ÇAVUŞ
ETİK DEĞERLER PLATFORMU BAŞKANI